Python REPL: Etkileşimli Kodlamaya Yönelik Uygulamalı Rehber

Bir betiği çalıştırdıktan sonra -i bayrağını kullanarak da etkileşimli bir oturum başlatabilirsiniz. Örneğin, python -i calc_tax.py komutu calc_tax.py dosyasını çalıştırır ve ardından betiğin değişkenleri hâlâ bellekte yüklüyken sizi REPL ortamına taşır.

REPL’den çıkmak için birkaç komuttan birini kullanabilirsiniz:

• quit() veya exit() yazıp ardından Enter tuşuna basın.

• Unix/Linux/macOS’ta Ctrl+D tuşlarına basın.

• Windows’ta Ctrl+Z tuşlarına basın ve ardından Enter tuşuna basın.

REPL Ortamında Kod Çalıştırma

Python’un REPL oturumlarında, karmaşıklığına bağlı olarak kodu farklı şekillerde çalıştırabilirsiniz. REPL’de çalıştırabileceğiniz aşağıdaki kod türlerine bakalım.

Basit deyimler ve ifadeler

REPL ortamı, basit ifadeleri ve deyimleri anında değerlendirebilir. Örneğin, aritmetik işlemler yapabilir, değişken atayabilir ve Boole ifadelerini değerlendirebilirsiniz. Bir ifadenin sonucu otomatik olarak yazdırılır. 

>>> 5 + 4
9
>>> name = "Allan"
>>> name
'Allan'
>>> 10 > 5
True

Bir deyim (örneğin değişken ataması) çıktı üretmiyorsa, REPL yorumlayıcısı bir şey yazdırmaz. Hata yaparsanız, REPL hata yükselterek anında geri bildirim sağlar.

Bileşik deyimler

Python REPL ortamı, if deyimleri ve for döngüleri gibi çok satırlı bileşik deyimleri de işler. İki nokta (:) ile biten bir satırı yazıp Enter’a bastığınızda otomatik olarak ikincil isteme (...) geçer; bu da girintili kod bloğunu beklediği anlamına gelir.

Kodunuzu manuel olarak girintilemeniz gerektiğini unutmayın; REPL ortamı otomatik girinti yapmaz. Bileşik deyimin bittiğini belirtmek için boş bir satırda Enter tuşuna basın.

Açık ve örtük satır devamları

Python REPL oturumunda satır devamlarını kullanarak çok satırlı deyimler de yazabilirsiniz. Açık satır devamı, ifadenin bir sonraki satırda devam ettiğini belirtmek için satırın sonunda ters bölü (\) kullanır. 

Örtük satır devamları, kod parantezler (), köşeli parantezler [] veya süslü parantezler {} içine alındığında otomatik olarak gerçekleşir.

Yazdırma ve değerlendirme

REPL’in otomatik yazdırma özelliği yalnızca bir dönüş değeri olan ifadelerde çalışır. Örneğin, bir listeniz varsa ve temp.append(45) ile bir öğe eklerseniz, herhangi bir çıktı üretmez. Yeni listeyi görmek için bir sonraki satırda liste değişkenini açıkça değerlendirmeniz gerekir. None döndüren fonksiyonlar için çıktıyı görmek adına print() kullanmanız gerekir.

Faydalı REPL Özellikleri

Python REPL ortamında, kullanımı ve öğrenmeyi daha verimli kılan çeşitli yerleşik özellikler vardır. Faydalı bulduğum bazı özelliklerden bahsedeceğim.

Özel değişken _

Alt çizgi (_), REPL oturumunda son ifadenin sonucunu saklayan özel bir değişkendir. Sonuçları yeniden yazmadan tekrar kullanmak istediğinizde işinize yarar.

Aşağıdaki örnekte _, 6*5 ifadesinden elde edilen 30 değerini saklar.

İçgözlem araçları

Python, nesneleri ve ortamınızı etkileşimli olarak keşfetmek için çeşitli yerleşik fonksiyonlar sunar. Aşağıdaki tablo, her bir fonksiyonun kullanımını örneklerle özetler.

Kod geçmişi ve sekme ile tamamlama

REPL, aşağıdaki geçmiş ve otomatik tamamlama özellikleriyle kodlamayı hızlandırır:

• Kod geçmişi: Yukarı ve Aşağı Ok tuşlarıyla daha önce girilen komutlar arasında gezinebilirsiniz. Bu sayede geçmiş satırları hızla yeniden çalıştırabilir, değiştirebilir veya düzeltebilirsiniz.
• Sekme ile tamamlama: Değişken adlarını, modül adlarını ve nesne özniteliklerini tamamlamaya yardımcı olur. Örneğin, impor yazıp Sekme’ye basmak import olarak tamamlar; str.. yazıp ardından Sekme’ye basmak ise string yöntemlerini listeler.

Klavye kısayolları

Aşağıdakiler, REPL’de gezinmeyi daha verimli hale getiren bazı yaygın klavye kısayollarıdır.

REPL’i Özelleştirme

Standart Python REPL, iş akışınıza ve tercihlerinize uyacak şekilde özelleştirilebilir.

Başlangıç dosyası

PYTHONSTARTUP ortam değişkenini, REPL her başladığında otomatik olarak çalışan bir Python betiğinin yoluna ayarlayın. Bu betik sık kullanılan modülleri önceden içe aktarabilir, fonksiyonlar tanımlayabilir veya istem dizelerini değiştirebilir.

Örneğin, aşağıdaki içerikle ~/.pystartup adlı bir dosya oluşturun:

import sys, os, math, random
print("Custom REPL ready. Pre-imported: sys, os, math, random")

# Change the prompt strings
import sys
sys.ps1 = ">>> "
sys.ps2 = "... "

Windows kullanıyorsanız, aşağıdaki komutla ortamı ayarlayabilirsiniz:

setx PYTHONSTARTUP "C:\path\to\pystartup.py"

rich ile zengin çıktı

rich kütüphanesini kullanarak REPL’deki çıktıyı zenginleştirebilir ve renklendirebilirsiniz. Önce pip ile rich modülünü yüklemeniz gerekir.

pip install rich

Ardından Python REPL oturumlarınızda içe aktararak rich’i etkinleştirin ve kullanın. Aşağıdaki örnekte, farklı yazı tipi renklerinde kelimeler yazdırmak için kütüphaneyi kullandım.

Denemek İçin Örnek REPL Komutları

Gördüğünüz gibi, Python’un REPL oturumu kullanımı kolaydır. Aşağıdaki komutları deneyerek becerilerinizi pratik edin

Standart REPL Ortamının Sınırlamaları

Standart Python REPL ortamı hızlı işler için harika olsa da modern bir IDE ile karşılaştırıldığında çoğu zaman sınırlı hissettirebilir. Kısa sürede aşağıdaki gibi bazı eksik özellikleri fark edeceksiniz:

• Sözdizimi renklendirme yok: Tüm kodunuz düz metin olarak görünür. Bu da anahtar kelimeleri, stringleri ve yorumları görsel olarak hızlıca ayırt etmeyi zorlaştırır ve dikkatli okumayı gerektirir.
• Asgari otomatik girintileme: Devam istemini (...) yönetmesine rağmen, if ve for blokları gibi bileşik deyimler için doğru girintiyi manuel olarak girmeniz gerekir.
• Temel kod tamamlama: Yerleşik sekme ile tamamlama işlevseldir ancak gelişmiş kabuklarda bulunan bağlama duyarlı öneriler, satır içi dokümantasyon veya bulanık eşleştirme sunmaz.
• Zayıf çok satırlı düzenleme: Karmaşık, çok satırlı kod bloklarını düzenlemek zahmetlidir.
• Bir blok gönderildikten sonra, geçmişten kolayca düzenlenemez veya geri çağrılamaz.

Alternatif REPL’ler

Standart yorumlayıcının yukarıdaki sınırlamalarını aşmak için, Python’un etkileşimli modelini temel alan ve üretkenliği ile öğrenmeyi artıran ek özellikler sunan çeşitli gelişmiş REPL’ler ve ortamlar mevcuttur. İhtiyaçlarınıza uygun olanı bulmak için aşağıdakilerden herhangi birini denemenizi öneririm.

• IDLE: Python ile birlikte gelen basit, GUI tabanlı bir Python ortamı. Sözdizimi renklendirme, tümleşik bir editör ve hata ayıklayıcı sunar; bu da yeni başlayanlar için kullanıcı dostudur.
• IPython: Zengin sekme ile tamamlama, sözdizimi renklendirme, sihirli komutlar (başında % olan özel komutlar), kapsamlı geçmiş ve kabuk komutlarına kolay erişim sunan güçlü bir REPL. Veri bilimi ve bilimsel hesaplamada yaygın olarak kullanılır.
• bpython: Satır içi sözdizimi renklendirme, otomatik öneriler ve dokümantasyona hızlı erişim sunan terminal tabanlı bir REPL’dir. Hafiftir ancak varsayılan REPL’e göre önemli ölçüde kullanılabilirlik sağlar.
• ptpython: Deneyimli kullanıcılar için tasarlanmış, gerçek çok satırlı düzenleme, sağlam sözdizimi renklendirme ve hatta fare desteği gibi özellikler sunan gelişmiş bir REPL’dir; terminalde daha fazla kontrol sağlar.
• Çevrimiçi REPL’ler: Tarayıcı tabanlı ortamlar olan Python.org’un etkileşimli kabuğu ve Python Morsels REPL, hızlı testler, kod paylaşımı veya yolda pratik yapmak için idealdir.

Sonuç

Python REPL oturumu, kodla denemeler yapmanız için hızlı ve etkileşimli bir ortam sunar; bu da test etme, öğrenme ve fikirleri keşfetme için paha biçilmezdir. Yerleşik özelliklerinde ustalaşmak, günlük programlama görevleri için güçlü bir araç kazandırır. Daha karmaşık iş akışları veya gelişmiş kullanılabilirlik için, gelişmiş REPL alternatiflerini denemek etkileşimli kodlama deneyimini daha da iyileştirebilir.

Python’u kapsamlı bir şekilde anlamak için Python Data Fundamentals ve Python Programming Fundamentals yetkinlik yollarımızdan daha fazlasını öğrenebilirsiniz. Ayrıca, Yeni Başlayanlar için Python Cheat Sheet, Python’da bir listeyi nasıl böleceğinize göz atmak istediğinizde işinize yarar.